FAT32 ve NTFS Arasındaki Farklar

FAT32 ile NTFS arasındaki fark temelde şudur: FAT32, neredeyse her cihazın okuyabildiği basit ve eski bir dosya sistemidir, NTFS ise Windows'un büyük dosyalar, güvenlik ve hatalara karşı daha korunaklı olması için geliştirdiği modern dosya sistemidir. Pratik karşılığı da nettir: taşınabilir bellek ve hafıza kartlarında FAT32, Windows bilgisayarınızın diskinde ve Windows'ta kullanılacak yüksek kapasiteli taşınabilir disklerde NTFS kullanılır.

Aradaki farkı bilmek sadece teknik merak değil; yanlış tercih bazı dosyaları kaydetmenize engel olabileceği gibi (dosya boyutu limitleri) dosyanın kopyalanmamasına, belleğin televizyonda görünmemesine, hatta veri kaybında daha zorlu bir süreci beraberinde getirir. Aşağıda önce farkları tablo halinde, sonra günlük kullanımda ve veri kurtarmada ne anlama geldiklerini anlattık.

FAT32 ve NTFS Karşılaştırma Tablosu

İki sistemin farkını en hızlı şekilde görmek isteyenler için özet tablo:

İki sistemin kendi ayrıntılarını merak ediyorsanız FAT32 dosya sistemi nedir ve NTFS nedir yazılarımıza göz atabilirsiniz. Bu sayfada ikisini karşı karşıya koyuyoruz.

Günlük Kullanımda Hissedeceğiniz Farklar

Teknik listeler bir yana, bu iki sistemin farkını gerçek hayatta dört yerde hissedersiniz:

• Büyük dosya kopyalarken: FAT32'de tek dosya 4 GB'ı geçemez. Belleğinizde 50 GB boş yer olsa bile 5 GB'lık film kopyalanmaz, "Dosya, hedef dosya sistemi için çok büyük" hatası alırsınız. NTFS'te böyle bir sınır yoktur.
• Belleği başka cihaza takarken: FAT32 bellek televizyonda, araç teybinde, oyun konsolunda, fotoğraf makinesinde çalışır. NTFS bellek çoğunda hiç görünmez; Mac'e taktığınızda ise dosyaları okursunuz ama yazamazsınız.
• Elektrik kesildiğinde: NTFS yaptığı değişiklikleri önce bir günlüğe yazar; kesinti olursa açılışta yarım kalan işi geri alır ve tutarlılığını korur. FAT32'de böyle bir defter yoktur, yarım kalan yazma işlemi doğrudan bozuk kayıt olarak kalır. Bu yüzden aynı kaza FAT32'li bellekte çok daha sık dosya kaybına dönüşür.
• Gizlilik gerektiğinde: FAT32'de dosya izni diye bir şey yoktur; diski söküp başka bilgisayara takan herkes her şeyi okur. NTFS'te kullanıcı bazlı izinler ve dosya şifreleme vardır. Yalnız şunu da bilin: NTFS izinleri, disk sizin bilgisayarınızın dışına çıktığında tek başına yeterli bir koruma değildir.

Veri Kurtarma Açısından Bilmeniz Gerekenler

Son kullanıcılar için birçok fark olduğu gibi, veri kurtarma uzmanları için de oldukça ayırt edici farkları vardır bu iki dosya sisteminin. Aynı veri kaybı senaryosu iki dosya sisteminde farklı süreçler ve sonuçları beraberinde getirir.

FAT32'de bir dosya silindiğinde veri diskten anında silinmez; sistem sadece dizin kaydındaki ismin ilk harfini özel bir damga ile "silindi" olarak işaretler ve o alanların boş gözükmesini sağlar. Dosyanın nerede başladığı (başlangıç kümesi) ve ne kadar yer kapladığı (boyut) bilgisi durur. Asıl kaybolan şey, parçaların diskin hangi noktalarında durduğunu gösteren yol haritasıdır (FAT küme zinciri).

Veri kurtarma uzmanlarımız FAT32 dosya sistemi kullanan bir veri silme vakasına müdahale ettiğinde karşılaştığı durumlar şöyledir:

• Ardışık (tek parça) yazılmış veri: Dosya diske hiç bölünmeden, sırayla yan yana yazılmışsa bu çok iyi bir durumdur. Başlangıç adresini ve dosya boyutunu baz alarak ham veriyi sektör sektör blok halinde okur, dosyayı hiç bozmadan cımbızla çeker gibi alırız.
• Parçalanmış (fragmented) veri: Dosya diskin farklı yerlerine saçılmışsa elimizde kesin olarak sadece ilk parçanın adresi kalır. Devamındaki parçaların hangi kümelerde olduğu FAT tablosundan silindiği için haritada görünmez olur. Bu durumda sektör analizi ve yapı incelemesi (carving) teknikleriyle dosyanın başlık ve son dizilimlerini (header/footer), veri kalıplarını hex düzeyinde inceleyip iz sürerek parçaları doğru sırayla dizmeye çalışırız.

Kullanıcıların internetten indirdikleri programlarla yaptığı kurtarma denemelerinde bozuk fotoğraflar ve donan videolarla karşılaşmasının sebebi budur. Bu işlemler otomatik yapılan işlemler değildir; veri kurtarma uzmanlarımız her bir dosyanın parçalarını tek tek analiz edip birleştirir.

NTFS tarafına geçtiğimizde işleyiş mantığı oldukça farklılaşır. NTFS'te diske dair her şeyin künyesi, MFT (Ana Dosya Tablosu) dediğimiz özel bir tabloda tutulur.

Bir dosyayı sildiğinizde bu tablodaki kayıt anında silinmez; sistem sadece kaydın üzerine "burası kullanılabilir" bayrağını ekler. Kaydın içindeki parça adresleri (yol haritası) üzerine yeni bir veri yazılana kadar orada sapasağlam durur. Bu yüzden NTFS'te dosya diskin her yerine dağılmış (parçalanmış) bile olsa, çoğu zaman dosya adı, klasör yolu ve tüm içeriğiyle eksiksiz şekilde kurtarabiliriz.

Veri kurtarma uzmanlarımız NTFS dosya sistemi kullanan bir veri silme vakasına müdahale ettiğinde karşılaştığı durumlar şöyledir:

• Doğrudan tablonun içinde saklanan (resident) dosyalar: NTFS'in müthiş bir avantajı vardır: çok küçük dosyaları diskin farklı bir sektörüne yazmakla uğraşmaz, doğrudan MFT kaydının kendi içine gömer. Dolayısıyla MFT kaydını bulduğumuz an dosyanın kendisini de kurtarmış oluruz.
• MFT alanının aşılması ve risk: MFT tablosu normalde diskin belirli bir bölgesinde tutulur; vakalarda bu alanı çoğunlukla 5 ile 7 milyonuncu sektörler arasında görürüz. Ancak disk doldukça veya MFT büyüdükçe sistem diskin başka yerlerinde ek alanlar açar. Bu alanların üzerine veri yazılıp MFT kayıtları bozulduğunda standart okuma yöntemleri yetersiz kalır.
• Manuel INDX analizi (klasör ağacını çıkarma): MFT tablosu zarar gördüğünde, disk genelinde dağılmış halde bulunan INDX (dizin) kayıtlarını hex seviyesinde sektör sektör kontrol ederek toplarız. Bu INDX bloklarını manuel olarak analiz ederek klasör yapısını ve dosya hiyerarşisini sıfırdan kendimiz inşa ederiz.

Bozulma tarafında da tablo farklıdır. FAT32'de yarım kalan bir yazma işlemi, iki dosyanın aynı alanı sahiplendiği karışık kayıtlara yol açabilir; Windows'un onarım aracı bunu düzeltirken dosyaları adsız parçalara dönüştürebilir. NTFS'te günlük kaydı sayesinde sistem çoğu tutarsızlığı kendi toparlar. Buna karşılık NTFS'te ise MFT ciddi hasar görürse iş yukarıda anlattığımız manuel analize döner; neyse ki NTFS bu tablonun ilk kayıtlarının bir yedeğini de diskte ayrı tutar ve kurtarma çalışmalarında bu yedek işe yarar.

Hangi Cihazda Hangisini Seçmelisiniz?

Karar aslında tek soruya bakar: bu depolama aygıtını nerede kullanacaksınız?

Her ne kadar Windows işletim sistemi NTFS kullansa da, kendi kurulumunda yine FAT32 dosya sistemini kullanır: bilgisayarınız açılırken ilk okuduğu küçük bölüm (EFI sistem bölümü) standart gereği FAT32 biçimlidir. Yani NTFS'in her alanda üstün olduğu doğru değildir; modern bilgisayarların açılış anı bile FAT32'nin sadeliğine emanettir. Disk yöneticisinde veya disk yönetimi yazılımlarında bu küçük FAT32 bölümünü gördüğünüzde kesinlikle müdahale etmeyin; silinmesi sistemin açılmamasına ve veri kaybına yol açar.

FAT32'yi NTFS'e Nasıl Çevirirsiniz? Dikkat Etmeniz Gerekenler

Windows'ta FAT32 bir belleği kolaylıkla NTFS formatına çevirebilirsiniz. Bu işlem içindeki verilere zarar vermez. Fakat özellikle doluluk oranı çok fazla olan belleklerde olası hata senaryolarına karşı mutlaka öncesinde yedek almanız önemlidir. 

1. Dönüştüreceğiniz sürücünün harfini not edin (Bu Bilgisayar ekranında görünen E:, F: gibi).
2. Başlat menüsüne "cmd" yazın, çıkan Komut İstemi'ne sağ tıklayıp Yönetici olarak çalıştır deyin.
3. Şu komutu yazıp Enter'a basın: convert E: /fs:ntfs (Dikkat: Buradaki E harfini kendi sürücünüzün harfiyle değiştirin).
4. İşlem bitene kadar bekleyin, bu sırada belleği çıkarmayın. İşlem tamamlandığında birimin NTFS'e dönüştüğünü teyit edin ve dosyalarınızı kontrol edin.

İçinde dosyalar bulunan bir flash diskin convert komutuyla FAT32'den NTFS'e dönüştürülmesi: işlem sonunda dosyalar yerinde duruyor, dosya sistemi değişmiş oluyor.

Komut dosyaları silmez, birimi yerinde dönüştürür. Yalnız iki ayrıntıyı bilin: işlem sırasında NTFS'in kendi kayıt yapıları kurulduğu için sürücüde boş alan gerekir ve dönüştürülen birimde küme boyutu, sıfırdan NTFS biçimlendirilmiş bir diskten farklı kalabilir. Boş alan yetmezse rahat olun, komut işi yarıda kesip diski bozmaz; hiç başlamadan hata verip çıkar. Yine de ağzına kadar dolu bir diskte denemek yerine önce birkaç dosyayı başka bir yere almak daha rahat çalışmanızı sağlar.

Bu işlemin geri dönüşü olmadığını da unutmayın. NTFS'ten FAT32'ye dönmenin komutu yoktur; tek yol birimi FAT32 olarak biçimlendirmektir. Biçimlendirme dosyalara normal yoldan erişimi kaldırır ve veri kaybı riski taşır.

Üçüncü Seçenek: exFAT Ne Zaman Daha Mantıklı?

exFAT, bu ikisinin arasındaki boşluğu doldurmak için çıkarıldı: modern taşınabilir aygıtlar için geliştirildi, Windows ve Mac'te okunup yazılabilir ve FAT32'deki 4 GB dosya sınırı yoktur. 64 GB ve üzeri hafıza kartlarının fabrika biçimi genellikle exFAT'tır.

Karşılığında bir şeyden vazgeçer: NTFS'teki gibi bir günlük kaydı onda da yoktur, yani ani çıkarmaya ve elektrik kesintisine karşı FAT32 kadar kırılgandır. Eski cihazlar da exFAT'ı çoğu zaman tanımaz. Özetle: eski cihazlarda çalışacaksa FAT32, Windows diskiyse NTFS, iki bilgisayar arasında büyük dosya taşıyacaksanız exFAT tercih edilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular